Коронавирус дүйнөдө тездик менен тарап жатат. Ага кандай чара көрүү керек?

Жаңылыктар

Коронавирус дүйнөдө тездик менен тарап жатат. Ага кандай чара көрүү керек?

Макаланын түп нускасы washingtonpost.com сайтына чыккан. Биз бул маалымат маанилүү жана керек болгондуктан автордун уруксаты жок которуп жарыялоону чечтик.

Азыркы кырдаалда элди туура маалымат менен камсыздоо баарынан жогору турат деп ойлойбуз.

Көрсөткүч 23-январдан 13-мартка чейин

Эгерде жугуштуу илдет ушундай темп менен ар үч күн сайын эки эселеп өсө турган болсо, май айында Кошмо Штатда 100 миллион учур катталышы ыктымал.
Бул ойдон чыгаруу эмес, так эсептөөнүн негизинде жүргүзүлгөн анализ. Саламаттыкты сактоо адистери эгерде коомдук жайларга чектөө коюлуп адамдар менен болгон байланышуу аралыктары сакталса илдет азайышы мүмкүн деген ойду айтышууда.
Ошол эле учурда кандайдыр бир чара колдонулбаса деле азайып, вирус кайра бир нече айдан кийин геометриялык негизде жандануусун улантат. Эмне себептен мындай болушу мүмкүн?

Келгиле мисал катары, ойдон чыгарылган бир оорунун симулярдык таралуусун карап көрөлү. Бул ооруну "Симулит" деп атап койолу.
Ал жада калса Covid-2019дан да тез тарайт: Айталы, дени сак адам оорулуу адам менен байланышта болсо, ден-соолугу таза кишиге да ал оору жугат.

Келиңиз, эми 200 адам жашаган кичинекей шаарчада симулит кандай жайыларын карап көрөлү. Шаарчада баары ар кандай жерде, ар кандай абалда болот.
А биз бир адамга симулитти жугузуп көрөбүз. Бейтаптардын санын көрсөтүүчү кызыл чекитке көнүл буруңуз: ал оорунун этабына карап бат көтөрүлүп, андан кийин оорулуулар айыга баштаганда ылдый карап өзгөрөт.

$(document).ready(function(){ t121_setHeight("176231738"); }); $(window).load(function(){ t121_setHeight("176231738"); }); $(window).bind('scroll', t_throttle(function() { t121_setHeight("176231738"); }, 200)); $(window).resize(function(){ if ($('#allrecordstable').length > 0) { $('#rec176231738').find('.t-video-lazyload').css('height', '540px'); $('#rec176231738').find('.t-video-lazyload').find('iframe').css('height', '540px'); } else { t121_setHeight("176231738"); } }); $('.t121').bind('displayChanged',function(){ t121_setHeight("176231738"); });

Биз мисал кылып көрсөткөн шаарчабыз өтө чоң эмес, Аляска штатындагы Уиттер сыяктуу чакан шаарча. Ошондуктан симулиттин бардык калктуу аймакка тез тарап кетүү ыктымалдуулугу бар болчу. Америка кошмо штаты сыяктуу 330 млн. адам жашаган өлкөдө, мындай илдет өсүүсү басаңдаганга чейин көп убакытка чейин өсүүсү мүмкүн эле. Ал эми чыныгы Covid-2019 тууралуу сөз болгондо, биз вирус АКШ калкынын көпчүлүк бөлүгүнө жайылып кеткенге чейин аны басаңдатууну каалайт элек.

Азыр болсо симулиттин таралуусун жайлатуу үчүн коронавирустун очогу аталган, Кытай мамлекетини Хубэй провинциясында колдонулган милдеттүү түрдөгү карантиндин симуляциясын графика түрүндө карап көрөлүк?

var div=$("#youtubeiframe_carier176219956"); var height=(div.width() * 0.5625 )-1; div.height(height); $(document).ready(function(){ var div = document.body.querySelector("#youtubeiframe_carier176219956"); var el = $(div); var cotimer; var flagprocessed=0; var wnd=$(window); var cotimer_count=0; var a,b,c,d,s; wnd.scroll(function() { if(cotimer && flagprocessed==0) { window.clearTimeout(cotimer); if(cotimer_count>=15){ cotimer_count=0; a = el.offset().top; b = el.height(); c = wnd.scrollTop(); d = wnd.height(); if(((c+d) > a-500) && (c < (a+b+501))){ processYoutubeVideo(div, ""); flagprocessed=1; } } } cotimer = window.setTimeout(function() { if(flagprocessed==0){ a = el.offset().top; b = el.height(); c = wnd.scrollTop(); d = wnd.height(); if(((c+d) > a-500) && (c < (a+b+501))){ processYoutubeVideo(div, ""); flagprocessed=1; } } }, 100); }); wnd.scroll(); });

Графикадан көрүнүп тургандай, буга чейин саламаттыкты сактоо тармагынын эксперттери божомолдошкондой эле, бейтаптарды толугу менен дени сак адамдардан бөлүп салуу мүмкүн болгон жок.

Мэриленд штатындагы Балтимор шаарынын саламаттыкты сактоо боюнча мурдагы комиссары Леана Вэн "Вашингтон пост" басылмасына январь айында карантиндин милдетүүлүгу орунсуз экендигин айткан.

"Көпчүлүк шаардыктар башка округдарда жашашат. Же болбосо тескерисинче, адамдар коңшу шаарда жашашат же болбосо иштешет". Адамдар үй-бүлөсүнөн алыста боло алабы? Жолдор жабылабы? Жашоочуларга товарлар кандай жетет? деп суроо салган ал.

Жорджтаунс университетинин дүйнөлүк саламаттыкты сактоо укуктары боюнча профессору Лоуренс Гостин « Мындай толук бойдон тосмолоо чанда кездешет жана эч качан эффективдүү болгон эмес» деген.

Бактыга жараша бул илдетти басаңдатуунун башка жолдору бар. Баарынан мурда медицина кызматкерлери адамдарга коомдук жайга баруудан баш тартууну сунуштайт. Мүмкүн болушунча үйдөн чыкпай аралыкты сактоого чакырат. Эгер адамдар иш-чараларды токтотуп үйдө болсо, бири-бири менен тыгыз мамилени токтотуп турса вирустун жайылышына азыраак мүмкүнчүлүк болот. Бирок кээ бир адамдар ага карабай баары бир үйлөрүнөн чыгып, башкалар менен сүйлөшүп, кайдыгер мамиле кылышы мүмкүн. Бул кадам кесибине байланыштуу же болбосо кандайдыр бир зарылчылыктан улам болсо, айрымдары жөн гана дарыгерлерди угуп үйдө олтура албагандар. Мындай учурда аларда ооруп калуу коркунучу эле жогору болбостон, вирустун көп жайылышына себепкер болушу да мүмкүн.

Келгиле, биздин калктын төрттөн бир бөлүгү аралашууну уланта берсе кандай боло турганын карап көрөлү. Ошол эле убакта калган 3 бөлүгү дарыгерлердин айтканын угуп, үйдө олтуруп социалдык аралыкты сактоону карманышкан болсун.

var div=$("#youtubeiframe_carier176233944"); var height=(div.width() * 0.5625 )-1; div.height(height); $(document).ready(function(){ var div = document.body.querySelector("#youtubeiframe_carier176233944"); var el = $(div); var cotimer; var flagprocessed=0; var wnd=$(window); var cotimer_count=0; var a,b,c,d,s; wnd.scroll(function() { if(cotimer && flagprocessed==0) { window.clearTimeout(cotimer); if(cotimer_count>=15){ cotimer_count=0; a = el.offset().top; b = el.height(); c = wnd.scrollTop(); d = wnd.height(); if(((c+d) > a-500) && (c < (a+b+501))){ processYoutubeVideo(div, ""); flagprocessed=1; } } } cotimer = window.setTimeout(function() { if(flagprocessed==0){ a = el.offset().top; b = el.height(); c = wnd.scrollTop(); d = wnd.height(); if(((c+d) > a-500) && (c < (a+b+501))){ processYoutubeVideo(div, ""); flagprocessed=1; } } }, 100); }); wnd.scroll(); });

Коомдук жайларга баруудан баш тартып, социалдык аралыкты сактоо эрежесин кармануу, коомдо дени сак адамдарды көбүрөөк сактап калууга жардам берет.

«Биз адамдардын коомдук жайларга баруу каалоосун аларды жабуу менен көзөмөлдөсөк болот. Мисалы, Италия бардык ресторандарын жапты. А Кытай болсо баарын жапты, а биз эми гана кээ бир жайларды жаба баштадык», —дейт Томас Джефферсон университетинин коомдук ден соолуктук сактоо колледжинин доценти Дрю Харрис. Анын айтымында, эл чогулууга мүмкүн болгон жайларды кыскартуу- адамдардын социалдык дистанцияны сактоосуна жардам берет.

Ар бир төртүнчү адамды каалагандай кыймылдоого мүмкүндүк берип бирок социалдык дистанция сактоону кенейтүүнүн ордуна (жабылуучу коомдук жайлардын санын көбөйтүү), шаарчадагы 8 адамдын бирөөсүнө гана эркин кыймылдоого мүмкүндүк берсек кандай жыйынтык болоорун графикадан карап көрөлү.

var div=$("#youtubeiframe_carier176234289"); var height=(div.width() * 0.5625 )-1; div.height(height); $(document).ready(function(){ var div = document.body.querySelector("#youtubeiframe_carier176234289"); var el = $(div); var cotimer; var flagprocessed=0; var wnd=$(window); var cotimer_count=0; var a,b,c,d,s; wnd.scroll(function() { if(cotimer && flagprocessed==0) { window.clearTimeout(cotimer); if(cotimer_count>=15){ cotimer_count=0; a = el.offset().top; b = el.height(); c = wnd.scrollTop(); d = wnd.height(); if(((c+d) > a-500) && (c < (a+b+501))){ processYoutubeVideo(div, ""); flagprocessed=1; } } } cotimer = window.setTimeout(function() { if(flagprocessed==0){ a = el.offset().top; b = el.height(); c = wnd.scrollTop(); d = wnd.height(); if(((c+d) > a-500) && (c < (a+b+501))){ processYoutubeVideo(div, ""); flagprocessed=1; } } }, 100); }); wnd.scroll(); });

Жыйынтык такыр башкача болуп чыкты, оорулуулардын саны, оору жукпагандардын саны жана айыккандардын саны да жогорудагы моделдерден чоң айырма берип атат.

Сиз ооруну таралуусунун жана аны менен күрөшүүнүн төрт моделин көрдүнүз: ачык модель, толук карантин кылуу аракети, орто социалдык дистанцияны кармануу жана экстенсивдүү (санын көбөйтүүгө гана багытталган) социалдык дистанцияны кармануу. Алардын ичинен эң эффективдүүсү болуп төртүнчү модел болууда, бул моделдештирүүнү кайрадан жүргүзүп көрсөк деле биз баарибир экстенсивдүү социалдык дистанцияны кармануу эң жакшы көрсөткүчтү берет. (ред. Биздин макалада графиканы кайрадан жүргүзүү мүмкүн эмес, ал үчүн макаланын туп нускасына кирип жасап көрсөңүз болот.

Төмөндө жыйынтыктарды салыштырып көрүңүз.

ачык модель

толук карантин кылуу аракети

орто социалдык дистанцияны кармануу

социалдык дистанцияны кармануу

Симулит – бул COVID-19 вирусу эмес, мындай симуляция кылуу чыныгы жашоонун көп маанилүү кырдаалдарын эске албайт жөн гана жөнөкөйлөштүрөт. Бирок ошентсе да биздин ойдон чыгарылган "Симулит" дартыбыз видео графикадагы секирип жүргөн шардан шарга тараган сыяктуу эле, COVID-19 да адамдардын бири-бири менен байланышы аркылуу – биздин өлкөлөрүбүз, шаарларыбыз, иш ордубуз жана үй-бүлөбүз аркылуу тараган илдет. Видео графикада секирип жаткан топ сыяктуу бир адамдын кыймыл-аракети бир нече толкун сыяктуу эффекти берип, алыстагы адамга да таасири тиет.

Ошол эле учурда бул симуляциялар жашоо чындыгына окшобойт. COVID-19 биздин ойдон чыгарган "симулит" дартыбыздан айырмаланып өлүмгө алып келиши да мүмкүн. Азырынча өлүмгө алып келүү деңгээли аныктала элек болгону менен коомдогу улуу муундагы адамдардын COVID-19 вирусунун курмандыгы болуу тобокели жогору экендиги айкын болууда. Харрис Стивенс бул моделдештирүүнү жарыялоодон мурда карап чыккандан кийин:

«Эгерде сиз булардын дагы да реалдуу болушун кааласаңыз, - анда графикадагы кээ бир шаарчалар жок болуп кетиши керек болчу», — деген.

Төмөндө биз социалдык аралык кандай болушу керектигин жана аны сактабаса эмне алып келе турганын көрсөтөбүз.

.

Жаңылыктар